W pokarmie człowiek dostarcza do organizmu takie substancje, jak: białka, cukry, tłuszcze oraz kwasy nukleinowe. Ponadto pokarm zawiera wodę i sole mineralne. W jaki sposób są trawione podstawowe składniki odżywcze i co do nich zaliczamy?
Cukry
proste (jednocukry): glukoza,
fruktoza (6-cio węglowe),
ryboza (5-cio węglowa)
proste (jednocukry): glukoza,
fruktoza (6-cio węglowe),
ryboza (5-cio węglowa)
Cukry
złożone: disacharydy
(maltoza, sacharoza), polisacharydy (glikogen, celuloza, skrobia)
złożone: disacharydy
(maltoza, sacharoza), polisacharydy (glikogen, celuloza, skrobia)
Amylazy
to
enzymy glikolityczne (rozkładają wiązania chemiczne w cukrach
złożonych).
enzymy glikolityczne (rozkładają wiązania chemiczne w cukrach
złożonych).
-
a.
ślinowa – jama ustna -
a.
trzustkowa – z trzustki do jelita cienkiego (dwunastnicy)
Działanie:
od
cząsteczki wielocukru (skrobia, glikogen) odczepiają kolejno
dwucukrowe cząsteczki (maltoza, sacharoza, laktoza).
cząsteczki wielocukru (skrobia, glikogen) odczepiają kolejno
dwucukrowe cząsteczki (maltoza, sacharoza, laktoza).
Maltaza
(w ścianach jelita cienkiego)
(w ścianach jelita cienkiego)
przeprowadza
dalszy rozkład, tj. rozkłada maltozę do glukozy.
dalszy rozkład, tj. rozkłada maltozę do glukozy.
Sacharaza
rozkłada sacharozę do glukozy i fruktozy.
rozkłada sacharozę do glukozy i fruktozy.
Laktaza
rozkłada laktozę do glukozy i galaktozy.
rozkłada laktozę do glukozy i galaktozy.
Glukoza,
czyli produkt końcowy trawienia, wchłaniana jest do naczyń
krwionośnych kosmków jelitowych, przez erytrocyty. Następnie żyłą
wrotną trafia do wątroby i dalej układem krwionośnym wędruje do
każdej części organizmu.
czyli produkt końcowy trawienia, wchłaniana jest do naczyń
krwionośnych kosmków jelitowych, przez erytrocyty. Następnie żyłą
wrotną trafia do wątroby i dalej układem krwionośnym wędruje do
każdej części organizmu.
Nadwyżka
glukozy przekształcana jest w wątrobie w glikogen. Jeśli stan
nadwyżki jest długotrwały glukoza w wątrobie zamieniana jest w
glicerol i kwasy tłuszczowe, następnie wydzielane do krwi, skąd
trafiają głównie do komórek tłuszczowych i przerabiane są tam
na tłuszcze obojętne (zapasowe). W razie niedoboru glukozy proces
jest odwracalny.
glukozy przekształcana jest w wątrobie w glikogen. Jeśli stan
nadwyżki jest długotrwały glukoza w wątrobie zamieniana jest w
glicerol i kwasy tłuszczowe, następnie wydzielane do krwi, skąd
trafiają głównie do komórek tłuszczowych i przerabiane są tam
na tłuszcze obojętne (zapasowe). W razie niedoboru glukozy proces
jest odwracalny.
Białka
proste: zbudowane tylko z
aminokwasów (np. miozyna).
proste: zbudowane tylko z
aminokwasów (np. miozyna).
Białka
złożone: oprócz aminokwasów
zawierają części niebiałkowe, mogą być nimi np. grupy cukrowe
(glikoproteiny), barwniki (hem w hemoglobinie i mioglobinie)
złożone: oprócz aminokwasów
zawierają części niebiałkowe, mogą być nimi np. grupy cukrowe
(glikoproteiny), barwniki (hem w hemoglobinie i mioglobinie)
Enzymy
– białka o roli
biokatalizatorów, funkcji regulatorowej. Przyspieszają reakcje
chemiczne zachodzące w organizmie. Posiadają centrum aktywne, do
którego pasuje tylko jeden rodzaj substratów (specyficzność
enzymów). Substrat wiąże się z centrum aktywnym tworząc
nietrwały kompleks enzym-substrat, który rozpada się na produkt i
enzym o niezmienionych właściwościach, gotowy do przeprowadzenia
następnej reakcji.
– białka o roli
biokatalizatorów, funkcji regulatorowej. Przyspieszają reakcje
chemiczne zachodzące w organizmie. Posiadają centrum aktywne, do
którego pasuje tylko jeden rodzaj substratów (specyficzność
enzymów). Substrat wiąże się z centrum aktywnym tworząc
nietrwały kompleks enzym-substrat, który rozpada się na produkt i
enzym o niezmienionych właściwościach, gotowy do przeprowadzenia
następnej reakcji.
Proteazy
(enzymy proteolityczne)
(enzymy proteolityczne)
trawią
białka. Rozkładają wiązania peptydowe między aminokwasami.
białka. Rozkładają wiązania peptydowe między aminokwasami.
Komórki
gruczołowe żołądka wydzielają nieczynny enzym pepsynogen. W
obecności kwasu solnego żołądka (niskie
pH) pepsynogen
przekształcany jest w pepsynę, czyli postać czynną.
gruczołowe żołądka wydzielają nieczynny enzym pepsynogen. W
obecności kwasu solnego żołądka (niskie
pH) pepsynogen
przekształcany jest w pepsynę, czyli postać czynną.
Pepsyna
rozkłada białka na krótsze
łańcuchy polipeptydowe.
rozkłada białka na krótsze
łańcuchy polipeptydowe.
Trzustka
do dwunastnicy wydziela nieczynne formy enzymów trypsynogen i
chymotrypsynogen). W dwunastnicy (zasadowe pH) enzym eneterokinaza
przekształca je w formy czynne enzymów.
do dwunastnicy wydziela nieczynne formy enzymów trypsynogen i
chymotrypsynogen). W dwunastnicy (zasadowe pH) enzym eneterokinaza
przekształca je w formy czynne enzymów.
Trypsyna
i chymotrypsyna (jelito
cienkie) rozkładają polipeptydy do tripeptydów i dipeptydów.
i chymotrypsyna (jelito
cienkie) rozkładają polipeptydy do tripeptydów i dipeptydów.
Peptydazy
(ściany jelita cienkiego)
rozkładają tripeptydy i dipeptydy do aminokwasów. Aminowasy
wchłaniane są do krwi i żyłą wrotną wędrują do wątroby. Z
wątroby większość z nich płynie z krwią do wszystkich komórek
ciała.
(ściany jelita cienkiego)
rozkładają tripeptydy i dipeptydy do aminokwasów. Aminowasy
wchłaniane są do krwi i żyłą wrotną wędrują do wątroby. Z
wątroby większość z nich płynie z krwią do wszystkich komórek
ciała.
Nadwyżka
aminokwasów w komórkach wątroby pozbawiana jest reszt aminowych.
Powstaje toksyczny amoniak i ketokwasy. Amoniak przekształcany jest
w mocznik, który z krwią wędruje do nerek. Ketokwasy mogą być
wykorzystane do syntezy cukrów i niektórych aminokwasów, mogą
zostać zużyte energetycznie lub przekształcone w tłuszcze
zapasowe.
aminokwasów w komórkach wątroby pozbawiana jest reszt aminowych.
Powstaje toksyczny amoniak i ketokwasy. Amoniak przekształcany jest
w mocznik, który z krwią wędruje do nerek. Ketokwasy mogą być
wykorzystane do syntezy cukrów i niektórych aminokwasów, mogą
zostać zużyte energetycznie lub przekształcone w tłuszcze
zapasowe.
Lipidy
właściwe (tłuszcze obojętne):
zbudowane z glicerolu i kwasów tłuszczowych.
właściwe (tłuszcze obojętne):
zbudowane z glicerolu i kwasów tłuszczowych.
Lipidy
złożone: jeśli w cząsteczce
posiadają dodatkowe podstawniki, np. fosfolipidy mają reszty
fosforanowe.
złożone: jeśli w cząsteczce
posiadają dodatkowe podstawniki, np. fosfolipidy mają reszty
fosforanowe.
Lipazy
(enzymy lipolityczne) odpowiadają
za rozkład lipidów.
(enzymy lipolityczne) odpowiadają
za rozkład lipidów.
-
L.
trzustkowa (działa
głównie w dwunastnicy) -
l.
żołądkowa (mało
efektywna ze względu na niskie pH żołądka)
Rozkładają
wiązania chemiczne między glicerolem a kwasami tłuszczowymi.
wiązania chemiczne między glicerolem a kwasami tłuszczowymi.
Ad.
1 rozpuszczalna w wodzie, przez co może hydrolizować wiązania w
tłuszczach znajdujących się tylko na powierzchni bryłek
tłuszczowych. Zwiększenie
tempa trawienia wymaga więc rozdrobnienia, czyli zemulgowania
tłuszczy.
1 rozpuszczalna w wodzie, przez co może hydrolizować wiązania w
tłuszczach znajdujących się tylko na powierzchni bryłek
tłuszczowych. Zwiększenie
tempa trawienia wymaga więc rozdrobnienia, czyli zemulgowania
tłuszczy.
Za
emulgację tłuszczy odpowiadają sole żółciowe (nie są
enzymami!) produkowane w wątrobie (proces fizyczny).
emulgację tłuszczy odpowiadają sole żółciowe (nie są
enzymami!) produkowane w wątrobie (proces fizyczny).
Nie
wszystkie tłuszcze obojętne ulegają jednak rozkładowi. Do jelita
cienkiego trafia mieszanina glicerolu, kwasów tłuszczowych i mniej
lub bardziej rozłożonych tłuszczy. Takie tłuszcze z solami
żółciowymi tworzą kompleksy – micele.
Przenikają
one do komórek nabłonkowych kosmków jelita cienkiego. Następuje w
nich resynteza tłuszczów obojętnych, które zostają otoczone
białkami i jako chylomikrony
wydzielane
są do naczyń limfatycznych. Jako kompleksy białkowo-lipidowe
(lipoproteiny) mogą dostać się do naczyń krwionośnych i ulec
rozprowadzeniu po organizmie.
wszystkie tłuszcze obojętne ulegają jednak rozkładowi. Do jelita
cienkiego trafia mieszanina glicerolu, kwasów tłuszczowych i mniej
lub bardziej rozłożonych tłuszczy. Takie tłuszcze z solami
żółciowymi tworzą kompleksy – micele.
Przenikają
one do komórek nabłonkowych kosmków jelita cienkiego. Następuje w
nich resynteza tłuszczów obojętnych, które zostają otoczone
białkami i jako chylomikrony
wydzielane
są do naczyń limfatycznych. Jako kompleksy białkowo-lipidowe
(lipoproteiny) mogą dostać się do naczyń krwionośnych i ulec
rozprowadzeniu po organizmie.
Tylko
niewielka część produktów trawienia lipidów trafia bezpośrednio
do naczyń krwionośnych są to krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe.
niewielka część produktów trawienia lipidów trafia bezpośrednio
do naczyń krwionośnych są to krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe.
Większość
rozłożonych substancji pokarmowych jest wchłaniana do krwi i limfy
za pośrednictwem jelita cienkiego. Niestrawione resztki przesuwane
są do jelita grubego. W jelicie grubym zachodzi wchłanianie wody,
niektórych jonów i witamin. W jelicie grubym znajdują się
bakterie produkujące witaminę K i niektóre wit z grupy B.
rozłożonych substancji pokarmowych jest wchłaniana do krwi i limfy
za pośrednictwem jelita cienkiego. Niestrawione resztki przesuwane
są do jelita grubego. W jelicie grubym zachodzi wchłanianie wody,
niektórych jonów i witamin. W jelicie grubym znajdują się
bakterie produkujące witaminę K i niektóre wit z grupy B.