Nowe organizmy z Antarktydy – czy to możliwe? Tak, faktycznie na wiecznie zmarzniętym, choć już coraz mniej, kontynencie odkryto nieznane wcześniej stworzenia. Co mówią o nich naukowcy?
Nowe organizmy z Antarktydy a lodołamacz RSV Nuyina
Historia ta zaczyna się trochę jak film przygodowy z ciekawą obsadą w rolach głównych. Na początku marca 2025 roku z Hobart wyruszył australijski lodołamacz RSV Nuyina. Na jego pokładzie znajdowało się 60 naukowców reprezentujących cztery australijskie instytucje badawcze. Celem ekspedycji było badanie lodowca Denman i szelfu Shackletona, a także analiza wpływu ocieplenia klimatu na Wschodnią Antarktydę (Australian Antarctic Division, 2025a).
Sensacyjne odkrycia w głębinach
W trakcie wyprawy badawczej naukowcy wykorzystali system wet well, który pozwala na pobieranie wyjątkowo delikatnych organizmów z dużych głębokości bez ich uszkadzania. Dzięki temu udało się zarejestrować obecność wielu fascynujących gatunków:
- rozgwiazd o średnicy talerza obiadowego,
- pływających ogórków morskich,
- ośmiornic z regionów endemicznych i
- skorupiaków równonogich
(Australian Antarctic Division, 2025a). Szczególne zainteresowanie wzbudził pteropod (ślimak skrzydłoskrzelny), który złożył jaja na pokładzie – to pierwsza taka udokumentowana sytuacja (Cummings i in., 2025).
Nowe organizmy z Antarktydy – odsłonięte życie pod lodem
Jakby tego było mało, należy przypomnieć, że w styczniu 2025 roku oderwanie się lodowca A‑84 od szelfu lodowego George VI umożliwiło zbadanie wcześniej niedostępnych głębin. Ekspedycja ze statku Falkor, prowadzona przez University College London oraz Uniwersytet w Aveiro, odkryła kolonie gąbek, ukwiałów oraz nieopisanych dotąd bezkręgowców, w tym nowe gatunki wieloszczetów i ślimaków (Hauton i in., 2025).
Nowe gatunki i fascynujące formy życia
Co tam naprawdę odkryli naukowcy zajmujący się tym niezbadanym teren, pełnym tajemnic? Kilka sekretów Antarktydy ujrzało światło dzienne:
- Nowa ryba głębinowa
W rejonie Półwyspu Antarktycznego naukowcy odkryli nowy gatunek ryby – Akarotaxis gouldae, należący do promieniowopłetwych. W badaniu genetycznym wykazano, że gatunek ten oddzielił się od A. nudiceps około 780 tys. lat temu (Eastman i in., 2024). Ze względu na wąski zasięg występowania i niską liczebność, uznano go za wrażliwy na presję połowową, zwłaszcza związaną z pozyskiwaniem kryla (CCAMLR, 2024).
- Truskawkowy liliowiec z dna oceanu
W 2023 roku opisano także nowy gatunek liliowca pływającego – Promachocrinus fragarius, nazwany tak ze względu na truskawkowy kształt tarczy centralnej (Taylor i in., 2023). To nic innego, jak szkarłupnia, która przystosowała się do aktywnego pływania w warunkach niemal całkowitego braku światła.
A ponadto…
- Ukwiał schowany pod lodem
W 2010 roku naukowcy z programu ANDRILL opisali gatunek ukwiału, Edwardsiella andrillae, który żyje przytwierdzona do spodniej części pokrywy lodowej w pobliżu Morza Rossa – to unikalna adaptacja do ekstremalnego środowiska (Daly i in., 2013).
- Kolosalny kalmar po raz pierwszy zarejestrowany na nagraniu
W marcu 2025 roku, z użyciem zdalnie sterowanego pojazdu (ROV), udało się po raz pierwszy zarejestrować żywego, młodego osobnika kolosalnej kałamarnicy, Mesonychoteuthis hamiltoni, na głębokości około 900 m (South Georgia Marine Institute, 2025).
Nowe organizmy z Antarktydy – skąd bierze się życie bez światła?
Życie w głębinach Antarktydy utrzymuje się dzięki kilku mechanizmom. Należą do nich:
- dopływ składników pokarmowych – topniejący lód uwalnia mikroelementy (między innymi żelazo), które są transportowane przez prądy oceaniczne do głębin (Smith i in., 2012),
- opad detrytusu – z górnych warstw wody opada martwa materia organiczna, która stanowi pożywienie dla bentosu,
- ekstremalna długowieczność – niektóre organizmy, jak gąbki, mogą żyć setki lat dzięki powolnemu metabolizmowi (Gutt i in., 2011).
Nowe organizmy z Antarktydy – dlaczego są ważne?
Nieznana bioróżnorodność – głębiny Antarktydy skrywają życie, które dopiero zaczynamy poznawać. Nowe gatunki mogą być źródłem unikalnych związków biologicznych i informacji o ewolucji. Jednakże zmiany klimatyczne i ich skutki, takie jak topnienie lodu nie tylko niszczą siedliska, ale też odsłaniają nowe przestrzenie życiowe.
Zatem w dalszej perspektywie zrównoważone zarządzanie oceanami na podstawie gromadzonej wiedzy o delikatnych ekosystemach Antarktydy jest niezbędne dla odpowiedzialnego podejścia do chociażby połowów, ale przede wszystkim ochrony bioróżnorodności (Brooks i in., 2020).
Opracowanie: Iza Kołodziejczyk
Literatura:
Australian Antarctic Division. (2025a). RSV Nuyina expedition report: Discoveries under the Shackleton Ice Shelf. AAD Media Release.
Brooks, C. M., Crowder, L. B., Curran, L. M., Dunbar, R. B., Ainley, D. G., Dodds, K., … & McCully, A. (2020). Science-based management in Antarctica: A new model for global conservation. Science Advances, 6(14), eaaz0881.
CCAMLR. (2024). Report of the Working Group on Ecosystem Monitoring and Management. Hobart, Australia.
Cummings, M., et al. (2025). First record of live pteropod egg deposition under Antarctic conditions. Polar Biology (w druku).
Daly, M., Rack, F., Zook, R., & White, M. (2013). Edwardsiella andrillae, a new species of sea anemone from Antarctic ice. PLOS ONE, 8(12), e83476.
Eastman, J. T., Near, T. J., & Eakin, R. R. (2024). A new notothenioid species from the Antarctic Peninsula and its implications for deep-sea speciation. Antarctic Science, 36(1), 1–9.
Gutt, J., Zurell, D., & Bracegridle, T. J. (2011). Antarctic ecosystems in transition – life between stresses and thresholds. Biological Reviews, 87(2), 345–361.
Hauton, C., Fonseca, V. G., & Fuchs, B. (2025). Rapid biodiversity assessment under ice shelves using eDNA and ROVs. Nature Ecology & Evolution (w druku).
Smith, C. R., Grange, L. J., Honig, D. L., Naudts, L., Huber, B., Guidi, L., & Domack, E. (2012). A large population of king crabs in Palmer Deep on the west Antarctic Peninsula shelf and potential invasive impacts. Proceedings of the Royal Society B, 279(1730), 1017–1026.
South Georgia Marine Institute. (2025). Observation log – deepwater cephalopod survey. SGM Report No. 17.
Taylor, A. H., Messing, C. G., & Griffiths, H. J. (2023). Promachocrinus fragarius sp. nov.: A new Antarctic feather star from the Weddell Sea. Zootaxa, 5301(2), 101–113.